Psychological Analysis of Self-Regulation with Ramadan Fasting

Document Type : Professional

Authors

1 MA Graduate, Imam Khomeini Institute, Qom, Iran (Corresponding Author).

2 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Ethics and Pedagogy Institute for Higher Education, Qom, Iran.

Abstract

The purpose of this research is to explain and psychologically analyze the components and potentials of fasting—especially the fast of Ramadan—as a preparatory, accelerating, and sustaining factor for self-regulation based on the teachings of Verse 183 of Surah Al-Baqarah; a verse that introduces fasting as the origin and factor shaping self-regulation. This research is qualitative in nature and was conducted using thematic analysis with a descriptive-analytical approach. The keywords "Fasting," "Taqwa (Islamic Self-Regulation)," and "Psychological Self-Regulation" were conceptually described. Thematic analysis was performed on textual sources using three-stage coding (including open, axial, and selective coding). The findings showed that fasting in various physical, behavioral, cognitive, emotional, imaginative, and interpersonal dimensions provides a suitable ground for strengthening self-regulation. Furthermore, there is a substantive difference in terms of level and depth (generality and detail) between "abstinence in fasting" and "Taqwa." It was also argued that the effectiveness of fasting, similar to a therapeutic protocol or a regular exercise program, depends on the individual entering the "fasting program" with a comprehensive and holistic attitude, rather than a minimal and formalistic approach.

Keywords


* قرآن کریم
** نهج‌البلاغه
آذربایجانی، مسعود؛ سالاری‌فر، محمدرضا؛ کاویانی آرانی، محمد؛ و موسوی اصل، سید مهدی. (1385). روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی (چاپ دوم). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
آریا، عباس؛ تبریزی، مصطفی. (1382). کتاب درمانی. تهران: فراروان.
آقاتهرانی، مرتضی. (1390). بررسی اراده انسان، شناخت عوامل ضعف و قوت. قم: برادر شهیدم.
آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم (ج2، چاپ دوم). قم: دار الکتاب الإسلامی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1413ق)‌. من لا یحضره الفقیه (ج1، چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1361). معانی الأخبار (محقق: علی‌اکبر غفاری). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1414ق). الخصال (چاپ چهارم). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (بی‌تا). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال (محقق: علی‌اکبر غفاری، ج1). تهران: مکتبة الصدوق.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1410ق). لسان العرب (ج12). بیروت: دار صادر.
ابهری، مجید. (18/02/1398). راز کاهش چشمگیر جرائم و گناهان در ماه مبارک رمضان چیست؟ [اخبار]. قابل دسترس در: https://www.khabarfoori.com
افروز، غلامعلی. (1397). روش‌های پرورش احساس مذهبی "نماز" در کودکان و نوجوانان (چاپ شانزدهم). تهران: انجمن اولیا و مربیان جمهوری اسلامی ایران.
افقی، رسول؛ محمدی ری‌شهری، محمد. (1393). ماه خدا: پژوهشی جامع دربارۀ ماه مبارک رمضان از نگاه قرآن و حدیث (مترجم: جواد محدثی، ج1 و 2، چاپ چهارم). قم: موسسه فرهنگی دار الحدیث.
امیدوار، احمد. (1385). روش تغییر رفتار. مشهد: فراانگیزش.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (1412ق). صحیح البخاری (محقق: مصطفی دیب البغا، ج2، چاپ چهارم). بیروت: دار ابن‌کثیر.
بلاک، آلن. اس؛ هرسن، مایکل. (1384). فرهنگ شیوه‌های رفتار درمانی (مترجم: سیروس ایزدی و فرهاد ماهر، چاپ دوم). تهران: رشد.
پسندیده، عباس. (1396). پژوهشی در فرهنگ حیا (چاپ دهم). قم: مؤسسۀ فرهنگی دار الحدیث.
پورافکاری، نصرت‌الله. (1373). فرهنگ جامع روان‌شناسی و روان‌پزشکی (ج2، چاپ سوم). تهران: فرهنگ معاصر.
تبریزی ملکی، جواد. (1384). المراقبات. قم: نهاوندی.
جان‌بزرگی، مسعود. (1382). شیوه‌های درمان اضطراب و تنیدگی (چاپ دوم). تهران: سمت.
جوادی آملی، عبدالله. (1372). اسرار عبادات (چاپ چهارم). قم: انتشارات الزهرا.
جوادی آملی، عبدالله. (1381). حکمت عبادات (چاپ پنجم). قم: اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله؛ واعظی‌محمدی، حسن. (1398). تسنیم: تفسیر قرآن کریم (ج9، چاپ هفتم). قم: اسراء.
حسینی، سید مجتبی. (1385). احکام روزه (چاپ سوم). قم: معارف.
حسینی، سید مجتبی. (1391). رسالۀ دانشجویی (چاپ بیست ‌وسوم). قم: معارف.
خزائلی، محمد. (1363). شرح گلستان (چاپ پنجم). تهران: جاویدان.
داوودی، محمد. (1387). نقش معلم در تربیت دینی (چاپ سوم). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
داوودی، محمد؛ اعرافی، علیرضا. (1397). سیرۀ تربیتی پیامبر| و اهل‌بیت^: تربیت دینی (چاپ سیزدهم). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
درایدن، وندی. (1400). روان‌درمانی تک جلسه‌ای (مترجم: یاسر مدنی). تهران: رشد.
دیماتئو، ام. رابین. (1378). روان‌شناسی سلامت (مترجم: مسعود آذربایجانی، سید مهدی موسوی اصل، محمدرضا سالاری‌فر و اکبر عباسی، ج1). تهران: سمت.
راغب اصفهانی. (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق: دار القلم، الدار الشامیة.
رضایی، محمد؛ فرخی، نورعلی؛ دارابی، فردین؛ و محمدی، جواد. (1397). تأثیر تلاوت قرآن کریم بر میزان خطرپذیری نوجوانان در مقابل رفتارهای پرخطر. فصلنامۀ علمی - پژوهشی فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 9(35)، صص 79‑98.
https://doi.org/10.22054/qccpc.2018.28326.1710
رفیعی‌هنر، حمید. (1395). روان‌شناسی مهار خویشتن با نگرش اسلامی. قم: نشر مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
رفیعی‌هنر، حمید؛ جان‌بزرگی، مسعود؛ نارویی نصرتی، رحیم؛ و حسن‌آبادی، حمیدرضا. (1399). تحلیل مفاهیم «مضاف نفس» در روایات و تبیین سازه روان‌شناختی خودنظم‌جویی بر اساس آن. فصلنامۀ علمی - پژوهشی علوم حدیث، 25(95)، صص 29‑61.
https://doi.org/10.22034/hs.2020.13043
رگو، سایمون. (1400). برنامه‌ها و شیوه‌های درمان وسواس (مترجم: اکرم خمسه و حبیب‌الله قاسم‌زاده). تهران: ارجمند.
سعدات، محمود فتوح محمد. (1437ق). دور الصیام فی تکوین شخصیه الانسان المسلم فی ضوء الکتاب و السنه. ریاض: دار النشر، الألوکة.
شجاعی، محمدصادق. (1397). درآمدی بر روانشناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی (چاپ چهارم). قم: مؤسسۀ فرهنگی دار الحدیث.
شولتز، دوآن پی.(1404). نظریه‌های شخصیت (مترجم: یحیی سیدمحمدی، چاپ دهم). تهران: ساوالان.
صادقی، منصوره‌السادات؛ مظاهری محمدعلی. (1384). اثر روزه‌داری بر سلامت روان. مجلۀ علمی - پژوهشی روانشناسی، 9(35) ویژه‌نامۀ روان‌شناسی و دین، صص 292‑309.
طباطبایی، محمدحسین. (1363). تفسیر المیزان (ج2، چاپ سوم). تهران: علامه طباطبایی.
طبرسی، فضل بن حسن. (1390). مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم: محمد بیستونی، ج2). ناشر: فراهانی.
علوی، سید محمدتقی؛ قدیری، محمدحسین. (1395). مشاوره زیر گنبد فیروزه‌ای (ج4). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
غیاثی کرمانی، سید محمدرضا. (1385). گزیده و ترجمۀ کتاب المراقبات. قم: نشر مؤسسۀ انتشارات حضور.
فاضل لنکرانی، محمدجواد. (23/03/1396). روزه پاداش شایستۀ مقام ربوبی؛ نگاهی نو به حدیث شریف «الصَّوْمُ لِی وَ أَنَا أجْزَی بِه» [گفتمان]. قابل دسترس در:
https://fazellankarani.com.
فرانزوی، استیفن‌. ال. (1385). روان‌شناسی اجتماعی (مترجم: مهرداد فیروزبخت و منصور قنادان، چاپ دوم). تهران: رسا.
فیض کاشانی، محسن. (1372). راه روشن (ترجمۀ المحجة البیضاء) (ج2). مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
قدیری، محمدحسین. (1389). خودکنترلی کودک؛ خمیرمایۀ خویشتن‌داری اخلاقی (تقوا). دوفصلنامۀ علمی - پژوهشی مطالعات فقه تربیتی، (11)، صص 78‑88.
قدیری صوفی، فرهاد؛ خامنه، سعید. (1384). اثرات روزه‌داری ماه رمضان بر میل جنسی: نقش هورمون یا قشر مغز؟. مجلۀ تخصصی علوم پزشکی گیلان، 14(۵۶)، صص ۳۳‑۴۱.
قرائتی، محسن. (1388). تفسیر نور (ج1). تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
کلینی رازی، محمد بن یعقوب. (1410ق). الکافی (محقق: علی‌‌اکبر غفاری، ج2، 4 و 5، چاپ چهارم). بیروت: دار صعب، دار التعارف.
گاندی، مهاتما. (1364). سرگذشت من (مترجم: مسعود برزین). تهران: بهجت.
محقق حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن. ‌(1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام (ج1، چاپ دوم). قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
محمدی ری‌شهری، محمد. (1384). مراقبات ماه رمضان. قم: دار الحدیث.
محیسن، محمدسالم. (1423ق). الصیام وأثره فی تربیة المسلم. قاهره: دار محیسن.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391). آموزش فلسفه ( جلد دوم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1394). اخلاق در قرآن (چاپ هشتم). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
مطهری، مرتضی. (1368). ده گفتار(چاپ پنجم). تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی. (1377). تعلیم و تربیت در اسلام (چاپ سی‌ودوم). قم: نشر صدرا.
مطهری، مرتضی. (1389). مجموعه آثار (ج 23). قم: صدرا.
مقدم‌نیا، محمدتقی؛ مقصودی، شاهرخ. (1383). بررسی تأثیر روزه‌داری در ماه رمضان بر میزان اضطراب. مجلۀ تخصصی علوم پزشکی گیلان، ۱۳(۴۹)، صص 54‑۶۰.
موسوی خمینی، سید روح‌الله. (1380). شرح چهل حدیث (چاپ بیست ‌و‌چهارم). قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی&.
موسوی رادلاهیجی، حسین. (1391). روزه درمان بیماری‌های روح و جسم (چاپ هجدهم). قم: الجماعه المدرسین بقم المشرفه، مؤسسۀ النشر الاسلامی.
نوری همدانی، حسین. (02/08/1388). کتاب الصوم. قابل دسترس در: https://lib.eshia.ir.
نیشابوری، غلامرضا. (1389). صائمان صالح، یا، روزه‌داران راستین (چاپ چهارم). قم: سید جمال‌الدین اسدآبادی.
هندی، علی متقی بن حسام‌الدین. (1397). کنز العمّال فی سنن الأقوال و الأفعال (مصحح: صفوة السقّا، ج1، 8). بیروت: مکتبة التراث الإسلامی.
ورکمن، ا. ادوارد؛ کاتز، آلن. ام. (1383). آموزش خودکنترلی رفتار به دانش‌آموزان (مترجم: الهه محمد اسماعیل). تهران: دانژه.
Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. New York: Harper Perennial
Frankl, V. (2006). Man's Search for Meaning. Boston: Beacon Press.
Hickey, M. (2006). The Power of Prayer and Fasting: 21 Days That Can Change Your Life. New York: Hachette Book Group,.
Miller, W. R., & Rollnick, S. (2013). Motivational interviewing: Helping people change (3rd ed.). New York, NY: Guilford Press.
Mischel, W. (2014). The Marshmallow test: mastering self-control. New York, NY: Little, Brown, and Company.
Ready, R. (2010). Neuro-linguistic Programming for dummies. Chichester, West Sussex, England:  John Wiley & Sons, Ltd.
Shelton, H. M. (1978). Fasting Can Save Your Life. San Antonio, TX: American Natural Hygiene Society.