راهکارهای رشد ابعاد سرشتی - عاطفی وجدان اخلاقی در دانش‌آموزان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، گروه تربیت، پژوهشکده اخلاق و معنویت، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

چکیده

وجدان اخلاقی در انسان‌ها ضامن التزام و پایبندی افراد به هنجارهای اخلاقی است. مهم‌ترین عنصر سازندۀ وجدان، جنبه‌های عاطفی است و از آنجاکه محیط مدرسه در امتداد فضای تربیتی خانه شرایط بسیار مساعدی را برای رشد این زمینه‌های عاطفی در بر دارد، ضروری است که راهکارهای رشد ابعاد سرشتی - عاطفی وجدان اخلاقی در دانش‌آموزان بررسی شود؛ زیرا عواطف سازندۀ وجدان و سرشت‌های مرتبط با آنها افزون بر خصلت‌های ذاتی، از قابلیت رشد و تربیت‌پذیری نیز برخوردار هستند. بر این اساس، پرسش اصلی این تحقیق که از طریق کاوش در آموزه‌های دینی و بررسی تحقیقات در روان‌شناسی اخلاق با استفاده از تحلیل مضمون و رویکرد تحلیلی -  توصیفی پی گرفته شده ، آن است که راهکارهای رشد ابعاد سرشتی - عاطفی وجدان اخلاقی در دانش‌آموزان چه مواردی است. بررسی و تبیین این راهکارها می‌تواند راهنمایی مؤثر برای اولیای مدارس جهت تربیت اخلاقی دانش‌آموزان باشد. بر اساس یافته‌های این تحقیق کتابخانه‌ای، مهم‌ترین راهکارهای تربیتی در این زمینه، اهتمام به پرورش شرم سازنده با توجه به تفاوت دانش‌آموزان در ابعاد سرشتی است که می‌تواند زمینه‌ساز جبران خطاهای اخلاقی گذشته و بازدارندگی از تکرار آن در آینده باشد. همچنین هیجانات مثبت سازندۀ وجدان اخلاقی نظیر همدلی می‌توانند با روابط محبت‌آمیز میان مربی و دانش‌آموز رشد یابد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Strategies for the Growth of Character-Emotional Dimensions of Moral Conscience in Students

نویسنده [English]

  • Hosein Diba
Assistant Professor, Department of Education, Research Center for Ethics and Spirituality, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran.
چکیده [English]

Moral conscience in humans guarantees individuals' commitment and adherence to moral norms. The most important constituent element of conscience is its emotional aspects. Since the school environment, as an extension of the home's educational space, offers highly favorable conditions for the growth of these emotional grounds, it is necessary to examine strategies for fostering the character-emotional dimensions of moral conscience in students; because the emotions constituting conscience and the character traits associated with them, in addition to being innate qualities, also possess the capacity for growth and educability. Accordingly, the main question of this research, pursued through exploring religious teachings and examining research in moral psychology using thematic analysis and a descriptive-analytical approach, is: what are the strategies for the growth of the character-emotional dimensions of moral conscience in students? Investigating and explaining these strategies can serve as an effective guide for school principals in the moral education of students. Based on the findings of this library research, the most important educational strategies in this regard involve attending to the cultivation of constructive shame, taking into account the differences among students in character dimensions, which can pave the way for rectifying past moral errors and preventing their recurrence in the future. Furthermore, positive emotions constituting moral conscience, such as empathy, can be fostered through affectionate relationships between the educator and the student.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Character
  • Emotions
  • Strategies
  • Growth
  • Moral Conscience
  • Students

مراجع

* قرآن کریم
ابن‌فارس، احمد. (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
افرام بستانی، فؤاد. (1376). فرهنگ ابجدی الفبایی عربی - فارسی (مترجم: رضا مهیار). تهران: اسلامی.
جعفری، محمدتقی. (1381). وجدان. قم: انتشارات تهذیب.
جوادی آملی، عبدالله. (1381). دین‌شناسی. قم: نشر اسرا.
دیبا، حسین. (1402). تأثیر رشد اخلاقی در درک عدالت کیفری. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب. (1415ق). القاموس المحیط (ج۴). بیروت: دار الکتب العلمیة.
کلینی، محمد بن یعقوب،(1407 ق). الکافی )محقق و مصحح: غفاری، علی‌اکبر(. تهران: ‌دار الکتب الإسلامیة.
Baker, J. (2006).The Social Skills Picture Book: For High School and Beyond. usa: Future Horizons
Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss. London: Penguin Books.
Batson, C. D., Early, S. & G. Salvarini. (1997). Perspective Taking: Imagining how Another Feels versus Imagining how You Would Feel. Personality and Social Personality Bulletin, 23, pp. 751-758.
Baumeister, R. F. (1994). Guilt: An Interpersonal Approach. Psychological Bulletin, 115, pp. 243-267.
Gray, J. A. (1987). The psychology of fear and stress. London: Cambridge University Press.
Hart, D. A. (1992). Becoming Men, The Development of Aspirations, Values, and Adaptational Styles. usa: Springer.
Hoffman, M. (2000). Empathy and moral development: implications for caring and justice. London: Cambridge University Press.
Kahn JR., Peter H. (2005). Nature and Moral Development (M. Killen & J. G. Smetana, Eds.). Handbook of Moral Development. (1st ed., pp. 461-480). New York: psychology press.
Kochanska, G. (1997). Mutually responsive orientation between mothers and their young children: Implications for early socialization. Child Development, pp. 94-112
Kochanska, G. (1995). Children's Temperament, Mothers' Discipline, and Security of Attachment: Multiple Pathways to Emerging Internalization. Child Development, 66, pp. 597-615.
Kochanska, G. & Aksan, N. (2006). Children's Conscience and Self-Regulation. Journal of Personality, 74, pp. 1587-1618.
Kohlberg, L. (1981) .From Is to Ought: how to commit the Naturalistic Fallacy and Get Away with It in the Stady of Moral Development (L. Kohlberg, Ed.). Essays on Mral Development (Vol. 1, pp. 1‑23). San Francisco, CA: Harper & Row.
Konkabayevaa, A., Beybitkhan, E., Dakhbaya, D. & Zаryana, Y. (2016). Research of Fears of Preschool Age Children. International Journal of Environmental and Science Education, 11, pp. 517‑8535.
Nicastro, E. (1999). Children's Fears. Journal of Pediatric Nursing, 14, pp. 392-402.
Tiberioa, S., Capaldia, M., Kerra, D. & Bertrandc, M. (2016). Parenting and the Development of Effortful Control from Early Childhood to Early Adolescence: A Transactional Developmental Model. Development and Psychopathology, 28(03), pp. 837-853.
Thompson, R., Laible, D. J. & Ontai, L. (2003). Early Understandings of Emotion, Morality, and Self: Developing a Working Model. Advances in child development and behavior, 31, pp. 137‑171.
Thompson ,R. A., Meyer, Sara & McGinley, Meredith. (2005), Understanding Values in Relationships; The Development of Conscience (M. Killen & J. G. Smetana, Eds.). Handbook of Moral Development. (1st ed., pp. 267-298). New York: psychology press.
Thompson, R. (2016). Early Foundations: Conscience and the Development of Moral Character (M. Killen & J. G. Smetana, Eds.) handbook of moral development (2nd ed., pp. 89‑108). New York: Psychology Press.
Thompson, R. (2012). Whither the Pre conventional Child? Toward a Life‌Span Moral Development Theory. Child Development Perspectives, 6(4), pp. 423-429.
Turiel, E. (2008). The Development of Morality (W. Damon & R. M. Lerner, Eds.). Child and Adolescent Development An Advanced Course (pp. 473‑518). Hoboken, NJ: Wiley & Sons, Inc.
Verbeek, Peter. (2005), Everyone's Monkey: Primate Moral Roots (M. Killen & J. G. Smetana, Eds.). Handbook of Moral Development. (1st ed., pp. 423-460). New York: psychology press.
Wynn, K. & Bloom, P. (2014). The Moral Baby (M. Killen & J. G. Smetana, Eds.). Handbook of Moral Development (2nd ed., pp. 435‑453). New York, NY: psychology press.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار