پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اخلاق و روانشناسی 3115-7645 1 2 2025 09 23 Psychological Analysis of Self-Regulation with Ramadan Fasting تحلیل روان‌شناختی خودمهارگری با روزۀ ماه رمضان 147 189 79777 10.22081/jmp.2026.72806.1014 FA محمدحسین قدیری کارشناسی ارشد، موسسه امام خمینی قم، قم، ایران (نویسنده مسئول). محمدجواد فدایی استادیار، گروه آموزشی علوم تربیتی، موسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت ، قم، ایران. Journal Article 2025 09 08 The purpose of this research is to explain and psychologically analyze the components and potentials of fasting—especially the fast of Ramadan—as a preparatory, accelerating, and sustaining factor for self-regulation based on the teachings of Verse 183 of Surah Al-Baqarah; a verse that introduces fasting as the origin and factor shaping self-regulation. This research is qualitative in nature and was conducted using thematic analysis with a descriptive-analytical approach. The keywords "Fasting," "Taqwa (Islamic Self-Regulation)," and "Psychological Self-Regulation" were conceptually described. Thematic analysis was performed on textual sources using three-stage coding (including open, axial, and selective coding). The findings showed that fasting in various physical, behavioral, cognitive, emotional, imaginative, and interpersonal dimensions provides a suitable ground for strengthening self-regulation. Furthermore, there is a substantive difference in terms of level and depth (generality and detail) between "abstinence in fasting" and "Taqwa." It was also argued that the effectiveness of fasting, similar to a therapeutic protocol or a regular exercise program, depends on the individual entering the "fasting program" with a comprehensive and holistic attitude, rather than a minimal and formalistic approach. هدف این پژوهش، تبیین و تحلیل روان‌شناختی مؤلفه‌ها و پتانسیل‌های روزه‌داری - به‌ویژۀ روزۀ ماه <br />رمضان - به‌مثابۀ عاملی زمینه‌ساز، تسریع‌کننده و تداوم‌بخش خودمهارگری بر اساس آموزۀ آیۀ 183 <br />سورۀ بقره است؛ آیه‌ای که روزه را منشأ و عامل شکل‌گیری خودمهارگری معرفی می‌کند. این پژوهش از نوع کیفی بوده و با استفاده از تحلیل مضمون انجام شده است که رویکردی توصیفی-تحلیلی دارد. کلیدواژه‌های «روزه»، «تقوا (خودمهارگری اسلامی)»، و «خودمهارگری روان‌شناختی» مورد توصیف مفهومی قرار گرفتند. تحلیل مضمون با استفاده از کدگذاری سه‌مرحله‌ای (شامل کدگذاری باز، <br />محوری و انتخابی) روی منابع متنی انجام شد. یافته‌ها نشان دادند که روزه‌داری در ابعاد مختلف <br />جسمی، رفتاری، شناختی، هیجانی، تجسمی و بین فردی، زمینه‌ای مناسب برای تقویت خودمهارگری <br />فراهم می‌کند. همچنین میان «خودداری در روزه» و «تقوا» تفاوتی ماهوی ازنظر سطح و عمق (اجمال و تفصیل) وجود دارد. همچنین استدلال شد که اثربخشی روزه مانند یک پروتکل درمانی یا برنامۀ <br />ورزشی منظم، بسته به ورود فرد به «برنامۀ روزه» با نگرشی جامع و کل‌نگر است، نه با رویکردی <br />حداقلی و صوری. https://jmp.isca.ac.ir/article_79777_7d23a58b0358c1eca93158e98b6d52eb.pdf